ریشه یابی خشونت

ریشه یابی خشونت :

پرخاشگری و خشونت در شمار آن دسته از پدیدههای اجتماعی است که به رغم تنفر و بیزاری بشر از آن، در تمامی ادوار تاریخ زندگی اجتماعی و تعامل افراد، گروهها، نهادها، ملتها و دولتها حضور ـ پردامنه یا محدود ـ داشته است. روایت وحیانی از تاریخ خشونت، پیشینه آن را به زمانی بر میگرداند که نخستین و کوچکترین نهاد جامعه انسانی متشکل از آدم و حوا همسرش در بهشت میزیستند و بر اثر خشونت و فریبکاری ابلیس که بر آنها روا رفت از بهشت رانده شدند و بذر کینه و دشمنی کاشته شده میان آدم و ابلیس، با هبوط آن جمله به زمین، به همراه آورده شد. قرآن از این رویداد چنین گزارش میکند:

«و قلنا یا آدم اسکن انت و زوجک الجنة و کلا منها رغدا حیث شئتما و لاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظالمین• فازلهما الشیطان عنها فاخرجهما مما کانا فیه و قلنا اهبطوا بعضکم لبعض عدو و لکم فی الارض مستقر و متاع الی حین و گفتیم: ای آدم خود و همسرت در بهشت جای گیرید و هر چه خواهید و هرجا که خواهید از ثمرات آن به خوشی بخورید و به این درخت نزدیک مشوید؛ که در زمره ستمکاران درآیید! • پس شیطان آن دو را به خطا وا داشت و از بهشتی که در آن بودند بیرون راند. گفتیم: پایین روید، برخی دشمن برخی دیگر؛ و قرارگاه و جای برخورداری شما تا روز قیامت در زمین باشد.»

خشونت در حقیقت یک فرم یا مدل نمایش مشکل اجتماعی است . متاسفانه عده ای آنرا یک روش قانونی و مشروع می دانند . معمولاً زنانی که مورد خشونت قرار می گیرند از طرف جامعه مقصر در بوجود آوردن خشونت دیده می شوند وحتی در بعضی از مواقع تنها مقصر شرایط خشونت آمیز در خانواده شناخته می شوند . تعدادی از افراد معتقدند که این رفتار زنان است که موجب عصبانیت و رفتار خشن مرد می شود و بدین ترتیب آنها برای مردان خشن دلیلی برای عدم تقصیرو بی گناهی می یابند .

به طور کلی، علاوه بر عوامل زیستxadشناختی (مثل سطح تستوسترون خون)، عواملی مانند از دست رفتن اعتماد به نفس فرد، احساس بیxadعدالتی، فقر، تراکم جمعیت، رفتار افراد و نهادهای مسؤول (مثل پلیس) و ارزشxadهای فرهنگی در بروز پرخاشگری مؤثر شناخته شده xadاند. در زمینهxadی روانxadشناسی پرخاشگری دو نظریه xadی اساسی وجود دارد که به آن اشاره میxadشود.

بر اساس یکی از این نظریه xadها که به آن نظریهxadی سرخوردگیxadـ پرخاشگری گفته میxadشود، وقتی فرد برای دستxadیابی به هدفی تلاش میxadکند و عاملی مانع دستxadیابی به آن میxadشود، غریزهxadی پرخاشگری در فرد بیدار میxadشود که خود منجر به رفتار پرخاشگرانه xadی معطوف به آسیب زدن به آن مانع میxadشود. در این نظریه، اولاً علت اصلی پرخاشگری نوعی سرخوردگی و احساس ناکامی در دستxadیابی به هدف است، و ثانیاً، پرخاشگری ویژگیxadهای یک غریزه را دارد، یعنی به شکل نوعی انرژی است که تا زمانی که به هدف خود دست نیابد پایدار میxadماند (مثل گرسنگی و تشنگی). در این نظریه، وقتی فرد با ناکامی و سرخوردگی روبهxad رو میxadشود، غریزهxadی پرخاشگری در او برانگیخته میxadشود و هدفی را برای پرخاشگری خود انتخاب میxadکند. نخستین هدف معمولاً خودِ منبه ایجادکننده xadی ناکامی و سرخوردگی است. اما در بسیاری موارد عامل سرخوردگی هدف مناسبی برای رفتار پرخاشگرانه نیست (مثلاً اگر رییس فرد اضافهxadکار او را نداده باشد و پرخاشگری با رییس باعث پیxadآمدهای منفی بیشxadتری برای فرد بشود). در این شرایط ممکن است هدف پرخاشگری به چیزی مرتبط یا حتا گاهی نامرتبط با عامل اصلی سرخوردگی جابهxadجا شود . باید در نظر داشت که هر ناکامی الزاماً منجر به پرخاشگری نمیxadشود و عواملی مانند ایجاد حس خشم، تصوری که از نیت فرد وجود دارد، و احساس بیxadعدالتی و نابرابری واسطهxadی بین احساس سرخوردگی و بروز رفتارهای پرخاشگرانه است.

نظریه xadی دیگر برای تبیین پرخاشگری نظریهxad ی یادگیری اجتماعی است. برمبنای این نظریه، پرخاشگری مانند همه xadی رفتارهای دیگر آموخته میxadشود. طرفxadداران این نظریه بیان میxadکنند که گرچه ناکامی میxadتواند منجر به رفتار پرخاشگرانه شود، اما همه xadی افرادی که ناکامی را تجربه میxadکنند الزاماً پرخاشگری نشان نمیxadدهند. مثلاً همان فردی که رییسxadاش اضافهxadکار او را نداده، الزاماً با رییس یا فردی دیگر پرخاشگری نمیxadکند، ممکن است با او مذاکره کند تا متقاعدش کند، ممکن است ناامید شود و تصمیم به تغییر شغل بگیرد یا راهxadهای دیگری را در پیش بگیرد. در واقع، گرچه شواهدی برای مبانی زیستxad شناختی پرخاشگری به عنوان یک غریزه وجود دارد، عوامل دیگری نیز وجود دارد که تکانهxad های غریزی فرد را مهار میxadکند و سامان میxadدهد. کودک در طی زندگی خود میxadآموزد که اگر گرسنه شد، همیشه نمیتواند بلافاصله گرسنگی خود را رفع کند و اغلب لازم است تا مدتی احساس گرسنگی خود را تحمل کند و رفع گرسنگی را برای مدتی (مثلاً تا رسیدن زمان خاصی که همه با هم غذا میxadخورند، پایان کلاس و کار و ...) به تعویق بیندازد. به این فرایند یادگیری اصطلاحاً اجتماعی شدن گفته میxadشود. اجتماعی شدن فرایندی است که از طریق آن کودکان رفتارها، نگرشxadها و ارزشxadهای فرهنگ خود را یاد میxadگیرند. اجتماعی شدن حاصل عوامل مختلف مانند والدین، برادران و خواهران، مدرسه، رسانهxadها و ... است. کودکان، از طریق فرایند اجتماعی شدن، الگوهای رفتاری خاصی را یاد میxadگیرند و این الگوها تا بزرگxadسالی نیز همراه آنان خواهد بود. پرخاشگری نیز رفتاری است که در ابتدای زندگی آموخته میxadشود و تا بزرگxadسالی به عنوان یک الگوی رفتاری ادامه پیدا میxadکند. در واقع، کودکان از همان سالxadهای نخست زندگی، با مشاهدهxadی رفتار پدر و مادر، خواهران و برادران، و بعدها همسالان و افراد دیگر جامعه مثل معلم و مسؤولان مدرسه، الگوهای رفتاری خاص خود را برای مواجهه با شرایط مختلف میxadآموزند. اگر الگوی خانوادگی و اجتماعی که پیش چشم کودک است به او چنین بیاموزد که "وقتی با ناکامی مواجه شدی، با پرخاشگری آن را حل کن" این الگو در او ریشه گرفته و بعدها نیز با او خواهد بود، بهxadخصوص اگر تجربهxadی کودک به او نشان بدهد که در عمل هم پرخاشگری میxadتواند باعث شود به خواستهxadهایش برسد (مثل کودکی که با فریاد و زدن مادر باعث شود اسبابxadبازی مورد علاقه را برایش بخرند)، یا مشاهده xadی نتیجه xadی رفتار پرخاشگرانه xadی اطرافیان موفقیت آنان در دست یافتن به هدفxadشان را نشان بدهد (مثل وقتی که پدر با خشونت و فریاد مادر را مجبور به پذیرفتن نظر خود کند) و تبعات منفی چندانی هم بر آن مترتب نباشد

.

دنیای بدون خشونت...